نيافتى ، شترى مانند آن ، يا بهاى برابر آن را بستان . چهارپايان شيرده و چهارپايان نزديك به زادن را جستجو كن و به سود مسلمانان از آنها چشم بپوش . زيرا آنها دارايى حاضران و توشهء دور از وطنان و تهيدستان ؛ و اندوختهء روزهاى ايشان است . سپس آنها را ميان تهيدستان بخش كن ؛ و از ناتوانان درمانده ، پدر مردگان ، پير زنان و پير مردان آغاز كن . كسانى از تهيدستان كه بر تو گرد آيند و مردمى باشند كه يكى پس از ديگرى ، براى حمل بار از چهارپايان سود جسته‌اند ، شتران را ميان آنان بخش كن تا يكى پس از ديگرى در بردن بار ، از آنها بهره گيرد . چنانچه گوسفندانى را در اختيار داشتى ، آنها را به ايشان ببخش . و كسانى كه تنها باشند ، به هر پنج تن از ايشان ، كمتر از يك شتر سالخورده مده و يا اگر با هم باشند ، چيزى تا پنج بز ماده بده . ( 1 ) 303 فرمان خليفه عمر به سعد ( 1 ) بن أبى وقّاص طبرى ص 2230 - 2231 . همانا بر دل من گذشته است كه شما هنگام رويارويى با دشمن ، او را از پاى در خواهيد آورد . دودلى را به يك سو نهيد و به جاى آن ، پرهيزگارى برگزينيد . اگر يكى از شما با يكى از عجمان ، سخن از پناه دادن به ميان آورد ، يا با اشاره و زبانى سخن گويد كه آن غير تازى سخن وى را در نيابد ، ولى همان رفتار در عرف آنان پناه دادن به شمار آيد ، همان را پناه انگاريد . از خنديدن ، سخت بپرهيزيد . بر پيمان خويش استوار باشيد ؛ زيرا لغزش ، همراه با استوارى بر پيمان ، به راستى زندگانى است ، در صورتى كه لغزش ، همراه با فريبكارى ، خود ، مرگ است و شما از رهگذر آن ، سست گشته نيروى همبستگى و فرمانروايى خويش را از دست خواهيد داد ( 2 ) ؛ از سوى ديگر ، دشمن شما نيرومند گشته همبستگى و فرمانروايى خود را بازخواهديافت . آگاه باشيد ! به شما هشدار مىدهم از اين كه موجب ننگ و خوارى مسلمانان گرديد . 1 . سعد بن ابى وقّاص مالك بن اهيب . . . النّضر بن كنانه و كنيه‌اش ابو إسحاق بود . وى صحابى و فاتح عراق و مدائن كسرى و يكى از شش تن بود كه عمر آنها را براى خلافت برگزيده بود . در جنگ قادسيّه ، فرمانده سپاه اسلام بود . در تمام مدت خلافت عمر و مدتى از خلافت عثمان را در كارگزارى كوفه سپرى كرد . وى در سال 55 ه . در عقيق در كاخ خود درگذشت ( المعارف 243 ؛ الأعلام 3 / 138 - 39 ) . - م . 2 . بنگريد : سورهء أنفال / 47 . نيز بنگريد : جوامع الجامع 2 / 24 . - م .